Monday, March 28, 2016

दानेन पाणिर्न तु कंकणेन स्नानेन शुद्धिर्न तु चंदनेन।
मानेन तृप्तिर्र भोजनेन ज्ञानेन मुक्तिर्न तु मण्डनेन।।
हाथो की शोभा दान से होती है,कंगन पहननेसे नही।
शरीर की शुद्धि स्नान से होती है,चंदन से नही।
मानसिक तृप्ति आदर सन्मानसे होती है,भोजन से नही।
ज्ञान से मुक्ति होती है,तिलक छापे लगाकर नही।


 संत देहातीत असतात; त्यांच्याजवळ गेल्याने देहाभिमान कमी होतो. प्रत्यक्ष गेले नाही तरी चालेल; भाव ठेवून कार्य जितके लवकर होते तितके देहाच्या सहवासाने होत नाही. तीर्थास तीर्थपण, देवांस देवपण आणि गुरूंस गुरूपण आपण आपल्या भावनेने देतो. तीर्थास जाऊन जर 'आपण याने निष्पाप होऊ' अशी भावना असली तरच मला तीर्थाचे स्नान होईल, नाहीतर मला ते नुसते पाणीच आहे ! थोडक्यात म्हणजे, सर्व काही भावनेत आहे. नाम हे भाव उत्पन्न करते. भावयुक्त अंतःकरणाने आपण नाम घ्यावे" श्री राम समर्थ

अन्नाच्या परिमळें जरि जाय भूक । तरि कां हे पाक घरोघरीं ॥१॥
आपुलालें तुम्ही करा रे स्वहित । वाचे स्मरा नित्य राम राम ॥ध्रु.॥
देखोनि जीवन जरि जाय तान । तरि कां सांटवण घरोघरीं ॥२॥
देखोनियां छाया सुख न पवीजे । जंव न बैसीजे तया तळीं ॥३ ॥
हित तरी होय गातां अईकतां । जरि राहे चित्ता दृढ भाव ॥४॥
तुका म्हणे होसी भावें चि तूं मुक्त । काय करिसी युक्त जाणिवेची॥५॥
साँच बीना सुमिरण नहीं,
बीन भेद न भक्ति होय।
पारस में पडदा रहा,
कैसे लोहा कंचन होय?
(पारसका मतलब जिसके स्पर्श से लोहा भी सोना हो जाता है। कंचन का मतलब सोना/Gold)


संत कबीर - भगवान तुम्हारे अंदर है… बाहर नही।
ज्यों नैनो में पुतली(Eye Ball), त्यों मालिक घर माही।
मूरख लोग न जानिए, बाहर ढूँढत जाय॥
जैसे तिल में तेल है, ज्यों चकमक में आग।
तेरा साईं तुझ में है, तू जाग सके तो जाग॥
कबीरा ज्ञान बिचार बिन, हरी ढूंढन को जाय।
तन में त्रिलोकी बसे, अब तक परखा नाय॥
निर्बुद्ध को सुझे नही, उठी उठी देवल जाय।
दिल देहरा(शरीर) की खबर नही, पाथर के पीछे जाय॥
तेरे हृदय मे हरी है, ताको न देखा जाय।
ताको जब देखिये, दिल की दुविधा जाय॥
शीतल शब्द उचारिये, अहम मानीये नाही।
तेरा प्रीतम तुझ में है, दुश्मन भी तुझ माही॥
तेरा साई तुझमे जो, बचपन मे है वास।
कस्तुरी का हिरण जो, फिर फिर ढूँढे घास


संत कबीर के गर्व, अहंकार के बारे मे दोहे
मै मै बडी बलाई है, सके तो निकले भाग।
कहे कबीर कब लग रहे, रुई लपेटी आग।।
आखिर ये तन खाक मिलेगा, काहे फिरत मगरुरी मे।
कहत कबीरा सुनो भाई साधो, साहीब मिले सबुरी मे।।
मान बढाई जगत मे, कुत्ते की पहचान।
प्यार कीया मुख चाटे, बैर कीया फाडे खाय॥
ध्यानी, ज्ञानी, दाता घने। रथी, महारथी मिले अनेक।
कहे कबीर मान(अहंकार) विरहीत, लाखो में एक॥
कबीर कहे गर्वियो, काल पकडी रखा है केस(चोटी/शरीर)
ना जाने कहाँ मरसी, घर या परदेस॥
उंचा पानी ना टिके, नीचे ही ठहराये।
नीचा होय तो भारी पिये, उंचा प्यासा रहे जाये॥
(उंचा पानी का मतलब है अहंकार और गर्व)
माटी कहे कुम्हार से, तू क्या रौंदे मोय।
एक दिन ऐसा आयेगा, मैं रौंदूंगी तोय॥
कबीरा गर्व ना किजीये, कबहूं हंसीये ना कोय।
तेरी ये नाव समुद्र में, ना जाने कब क्या होय॥
धन जाये तो क्या हुआ, मान ना जल्दी जाय।
मान बडे मुनिवर गये, मान सबन को खाय॥
मान बढाई ना करे, बडे ना बोले बोल।
हीरा मुख से ना कहे, लाख हमारा मोल॥
कबीर गर्व न किजीये, चाम(चमडी) लपेटी हाड़।
एक दिन तेरा छत्र सिर, देगा काल उखाड़॥
राज पाट धन पायके, क्यों करता अभिमान।
पड़ोसी की जो दशा, भई सो अपनी जान॥
अहं(अहंकार) जाके हृदय में, ज्ञान मिले सबूरी में॥
कहाँ फिरत मग़रूरी में।आखिर तन मिलेगा खाक में।
कबीर गर्व न किजीये, ऊँचा देखि आवास(घर)।
काल पडे भुंइ(धरती) लेटना, ऊपर जमसी घास॥
काल फिरे सिर ऊपरे, हाथों धरी कमान।
कहे कबीर गहु ज्ञान को, छोड़ सकल अभिमान॥
बडा हुआ तो क्या हुआ, जैसे पेड़ खजूर।
पंछी को छाया नही, फल लागे अति दूर॥
पाकि खेती देखकर, गर्व किया किसान।
अभी झोला(संकट) बहुत है, घर आवे तब जान॥
लकडी कहे लोहार से, तू क्या जाले मोय।
एक दिन ऐसा आयेगा, मैं जलाउंगी तोय॥
मन अभिमान न कीजीये, कहे कबीर समझाये।
जो सिर अहं (अहंकार) संचरे, पडे चौरासी जाय॥
जहां आपा(अहंकार) तहां आपदा, जहां संकट तहां शोक।
कहे कबीर कैसे मिटे, चारो दीर्घ रोग॥
(चार रोग - 1)अहंकार 2)आपदा 3)संकट 4)शोक)
आपा(अहंकार) मिटा हरि मिले, हरि मिटा सब जाय।
जब मैं(अहं) था तब हरी नहीं, अब हरी हैं मैं(अहं) नहीं।
सब अंधियारा मिट गया, जब दीपक देखा मन माही॥
देवी बडी न देवता,
सूरज बडा न चाँद।
आदी अंत दोनों बड़े,
कहे गुरु के गोविंद।।
अर्थ - इस दुनिया में देवी, देवता, सूरज और चाँद बडे नहीं है। सबसे बडा आदि और अंत है। आदी(starting point) का मतलब ये धरती का निर्माण जब हुवा वो समय और अंत(End point) का मतलब ये धरती जब नष्ट होगी वो समय। दुनिया की सारी चीजो से आदी और अंत बड़े है।
पंडीत छोड़ो पाथरा(पाथर का देव),
काजी छोड़ो कुराण।
वहः तारीख़ बताई दे,
थे न जमीन आसमांन।
अर्थ - पंडीत और काजी से कबीर साहब ने इस धरतीका(जमीन और आसमांन) निर्माण कब हुवा इसकी तारीख(date) पूँछी है। धर्म के नाम पर भेदभाव करने वालो को कबीर साहब स्पष्ट रूप कहते है की ये भेदभाव मानव निर्मित है।

Sunday, March 27, 2016

भगवंताची स्मृति आणि कर्तव्याची जागृति.
प्रत्येक मनुष्य बोलताना 'मी' आणि 'माझे' अशा भाषेत बोलत असतो; म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीला ह्या दोन्ही बाबतींत काही कर्तव्ये असतात. 'माझे' या शब्दात शरीर आणि तत्संबंधी सर्व गोष्टी येतात. आयुष्यात 'मी' चे कर्तव्य परमेश्वरप्राप्ती हे आहे; आणि देहाचे कर्तव्य देहाशी संबंधित असलेल्या प्रत्येक व्यक्तीबद्दलचे असते. देहाच्या कर्तव्यात धर्म, शास्त्र आणि नीति यांना धरून, संबंधित व्यक्तीशी करण्याच्या आचरणाचा समावेश होतो; म्हणजेच, ज्याच्याशी जसा आपला संबंध असेल त्याप्रमाणे त्याच्या बाबतीत आपले कर्तव्य चोख पार पाडणे. 'कर्तव्य' याचा अर्थ मोबदल्याची अपेक्षा न ठेवता ज्या ज्या बाबतीत जे करणे योग्य असेल ते करणे, असा आहे. मनुष्याने 'मी' आणि देह या दोहोंच्या बाबतींतली कर्तव्ये समान चालीने करीत राहिले पाहिजे. 'मी' चे कर्तव्य करीन पण देहाने कसाही वागेन, असे म्हणून चालणार नाही. याचे कारण असे आहे की, समजा, एखादा मनुष्य नोकरी करीत आहे; तो ती नोकरी कशाकरिता करतो याचा विचार केला तर असे दिसते की, ती नोकरी करायला दुसरे कोणी नव्हते म्हणून तो ती नोकरी करीत नसतो, तर त्या नोकरीतून मिळणारा पैसा कुटुंबरक्षणाकरिता उपयोगी पडेल म्हणून तो ती नोकरी करीत असतो. समजा, त्याने नोकरी केली पण मिळणारा पैसा घरात दिला नाही, तर त्या नोकरीचा काही उपयोग नाही. तसे, 'मी' चे कर्तव्य, म्हणजे भगवंताचे अनुसंधान केले, पण देहाचे कर्तव्य, म्हणजे सदाचरण आणि संबंधित व्यक्तीशी असलेली कर्तव्ये न केली, तर नोकरी करून पैसे घरी न दिल्यासारखे होईल. म्हणून प्रत्येक व्यक्तीने भगवंताची स्मृती आणि कर्तव्याची जागृती ठेवावी; आणि या दृष्टीने आपले कुठे चुकते आहे याचा शोध दर वाढदिवसाच्या निमित्ताने घेऊन, प्रत्येकाने आपली उन्नति करून घ्यावी. जेवताना भोवती उदबत्तीचा सुंदर वास आणि तोंडात गोड घास जसा असावा, त्याप्रमाणे आपण बाहेर गोड बोलावे आणि आत भगवंताचे गोड नाम घ्यावे; म्हणजेच, आपण आतबाहेर गोड असावे. ज्याप्रमाणे एखादा गवई पुष्कळ ताना मारतो, पण शेवटी समेवर येतो, त्याचप्रमाणे भगवंताजवळ लक्ष ठेवून मग आपण काहीही केले तरी हरकत नाही. समेला विसरून मात्र उपयोग नाही. इथे तबला वाजविणारा भगवंतच आहे; म्हणून त्याचा ठेका बरोबर चालतो. ठेक्याप्रमाणे, म्हणजे भगवंताच्या ठेक्याला अनुसरून, म्हणजेच त्याच्या स्मरणात, जो गवई गाईल तो बरोबर मार्गावर राहील आणि शेवटी समेवर येईल.
-------------------------------
८८. फळाची अपेक्षा सोडून कर्म करणे याचे नाव कर्तव्य होय.
प्रारब्ध संचित विठ्ठलदैवत ।
कुळीं उगवत भाग्ययोगें ॥
तें रूप पंढरी उभें असे सानें ।
त्रिभुवनध्यान वेधियेले ॥
उगवली ज्योति प्रभा पैं फाकती ।
नाहीं दीनराती पंढरीये ॥
प्रभात हरपे सायंकाळ लोपे ।
दिननिशी लोपे विठ्ठलप्रभा ॥
पृथ्वी हे ढिसाळ वायु व्योमफळ ।
सेविती अढळ जोडती रया ॥
निवृत्ति सप्रेम जोडती सर्व काळ ।
पंढरी ये राम विश्रामले ॥